Κυριακή 15 Απριλίου 2012

 
ρμηνεα τς εκνας τς ναστσεως

Γκότσης Χρστος



εκόνα τς ναστάσεως στν ρθόδοξη κκλησία χει δύο τύπους:
 Ὁ ἕνας εναι κάθοδος το Χριστο στν δη, δεύτερος εκονογραφικςτύπος εναι κενος πο εκονίζει λλοτε τν Πέτρο κα τν ωάννη στὸκεν Μνημεο κα λλοτε τν γγελο πο «π τν λίθο καθήμενος»ἐμφανίστηκε στς Μυροφόρες.
 Ἀργότερα εκόνα τς ναστάσεως το τύπου ατο πλουτίστηκε μ τςσκηνς τς μφάνισης το Χριστο στ Μαρία Μαγδαλην «Μ μουἅπτου») κα στς δύο Μαρίες (τ «Χαρε τν Μυροφόρων»).
Λεωνίδας Οσπένσκη γράφει σχετικά: «Ο δύο ατς συνθέσειςχρησιμοποιονται στν ρθόδοξη κκλησία ς εκόνες τς ναστάσεως.
Στν παραδοσιακ ρθόδοξη γιογραφία πραγματικ στιγμ τςἈνάστασης το Χριστο οδέποτε πεικονίστηκε. Τόσο τ Εαγγέλια, σοκα Παράδοση τς κκλησίας, σιγον γι τ στιγμ ατ κα δ λένε πς Χριστς ναστήθηκε, πράγμα πο δν κάνουν γι τν γερση τοῦΛαζάρου. Οτε εκόνα δείχνει ατό. σιγ ατ κφράζει καθαρ τὴδιαφορ πο πάρχει μεταξ τν δύο γεγονότων. γερση το Λαζάρουἦταν να θαμα, τ ποο μποροσαν λοι ν κατανοήσουν, ν ἡἈνάσταση το Χριστο ταν πρόσιτη σ ποιαδήποτε ντίληψη...
 Ὁἀνεξιχνίαστος χαρακτήρας το γεγονότος ατο γι τν νθρώπινο νο
κα συνεπς τ δύνατο τς πεικόνισής του εναι λόγος πο
πουσιάζουν εκόνες ατς ταύτης τς ναστάσεως. Γι᾿ ατ στν
ρθόδοξη εκονογραφία πάρχουν δύο εκόνες, πο ντιστοιχον στ
σημασία το γεγονότος ατο κα πο συμπληρώνουν μία τν λλη.
μία εναι συμβολικ παράσταση. πεικονίζει τ στιγμ πο προηγήθηκε
τς θεόσωμης νάστασης το Χριστο – τν Κάθοδο στν δη, λλη τ
στιγμ πο κολούθησε τν νάσταση το Σώματος το Χριστο, τν
στορικ πίσκεψη τν Μυροφόρων στν Τάφο το Χριστο».
Τ παραπάνω συμφωνον κα μ τ ναστάσιμα τροπάρια τς
κκλησίας μας, πο πογραμμίζουν τ νεξιχνίαστο μυστήριο τς
ναστάσεως κα τ παραλληλίζουν μ τ Γέννηση το Κυρίου π τν
Παρθένο κα τν μφάνισή του στος μαθητς μετ τν νάσταση
(«Προλθες κ το μνήματος, καθς τέχθης κ τς Θεοτόκου». «σπερ
ξλθες σφραγισμένου το τάφου, οτως εσλθες κα τν θυρν
κεκλεισμένων πρς τος μαθητάς σου»).
κτς π τος παραπάνω δύο τύπους τς ναστάσεως, συναντμε
στος ναούς μας κι λλο τύπο: ατν πο δείχνει τ Χριστ γυμνό, μ᾿ να
μανδύα ριγμένο, πάνω του ν βγαίνει π τν Τάφο κρατώντας κόκκινη
σημαία. εκόνα ατ δν εναι ρθόδοξη, λλ δυτική. πικράτησε
στν νατολή, ταν ρθόδοξη γιογραφία ποκόπηκε π τς ρίζες της,
τ βυζαντιν παράδοση, λόγω τς πικράτησης τς ζωγραφικς τς
ναγέννησης. ποστηρίχθηκε πς « μεγάλη προτίμηση γι τν
δυτικότροπη πόδοση τς ναστάσεως φείλεται, μεταξ τν λλων, κα
στν πίδραση τν προσκυνητν τν γίων Τόπων, γιατί πάνω π τν
εσοδο το Παναγίου Τάφου βρισκόταν παρόμοια (δυτικότροπη) εκόνα
τς ναστάσεως, πού, ντιγραφόμενη στ διάφορα νθύμια τν
προσκυνητν, γινε πόδειγμα γι πολλος ζωγράφους. στε μπορομε
ν πομε πώς, συγκεκριμένος εκονογραφικς τύπος, διαδόθηκε τόσο
π τ δυτικ τέχνη, σο κα π᾿ τος γίους Τόπους» (Εκόνες τς
κρητικς τέχνης... σ. 357).
Παρακάτω θ παρουσιάσουμε κα θ ναλύσουμε τν εκόνα τς
ναστάσεως, πο λέγεται κα « ες δου Κάθοδος, γιατ εναι γνήσια
εκν τς ναστάσεως, ν παρέδωσαν μν ο παλαιο γιογράφοι,
σύμφωνος μ τν μνωδίαν τς κκλησίας μας. κφράζει δ δι τς
ζωγραφικς σα ερ κα συμβολικ νοήματα κφράζει δί τ
πασίγνωστον κα π πάντων ψαλλόμενον, π παίδων ως γερόντων,
τροπάριον, «Χριστς νέστη κ νεκρν, θανάτ θάνατον πατήσας κα
τος ν τος μνήμασι ζων χαρισάμενος» (Φ. Κόντογλου).
Περιγραφ τς εκνας
Στ βάση τς εκόνας νάμεσα σ πότομους βράχους, νοίγεται μία
σκοτειν βυσσος. Διακρίνουμε τίς μαρμάρινες σαρκοφάγους, τίς πύλες
τς κολάσεως μ τίς σκόρπιες κλειδαριές, καρφι κα κλεθρα, καθς κα
τίς μορφς το σαταν κα το δη μ τ φοβισμένα πρόσωπα κα τ
γυάλινα μάτια. Εναι τ «κατώτατα τς γς», «τ ταμεα το δου», που
κατέβηκε Κύριος γι ν κηρύξει τ σωτηρία «τος π’ αἰῶνος κε
καθεύδουσι».
Πάνω π τ σπήλαιο, στ κέντρο τς εκόνας, προβάλλει νικητς το
θανάτου, Χριστός. φωτοστέφανος τς κεφαλς του, τ χρυσοκόκκινα
μάτιά του πο κτινοβολον, κα θριαμβευτικ ψη το προσώπου του
ναρμονίζονται πλήρως μ τ δίστιχο τς πασχαλινς κολουθίας:
Χριστς κατελθν πρς πύλην δου μόνος,
Λαβν νλθε πολλά τς νίκης σκλα (=λάφυρα).
Χριστς πιστρέφει τροπαιοχος π τ μάχη του μ τν δη
κρατώντας τ πρτα λάφυρα τς νίκης. Εναι δμ πο τν κρατάει
π τ χέρι, ν κενος γονατιστς τν κοιτάζει εχαριστιακά. Πίσω του
Εα μ κατακόκκινο μαφόριο κα κοντά της ο δίκαιοι, πο περίμεναν μ
πίστη τν λευση το Λυτρωτ. νάμεσά τους βελ πο πρτος
γεύτηκε τν θάνατο. Στν ριστερ πλευρ εκονίζονται ο βασιλες κα
ο προφτες τς Παλαις Διαθήκης Δαβίδ, Σολομών, Μωυσς, Πρόδρομος
κ.. λοι ατο ναγνώρισαν τ Λυτρωτ ταν κατέβηκε στν δη κα
προετοίμασαν τ κήρυγμά του, στε ν βρε νταπόκριση στς ψυχς τν
κεκοιμημένων.
Σ μερικς εκόνες παράσταση το τροπαιούχου Κυρίου εναι πι
κφραστική, γιατ σ᾿ ατς Κύριος κρατάει στ χέρι του τ ζωηφόρο
Σταυρό, τς εσεβείας τ «ήττητον τρόπαιον», μ τν ποο
καταργήθηκε δύναμη κα τ κράτος το θανάτου.
λλο χουμε στ πάνω μέρος τς εκόνας δύο γγέλους πο κρατον
στ χέρια τος τ σύμβολα το Πάθους κα στ σπήλαιο τ θάνατο ν
παριστάνεται μ γέροντα λυσοδεμένο. Εναι δεμένος π τος γγέλους
μ τ δια δεσμά, μ τ ποα εχε δέσμιο κα ποχείριο τ γένος τν
νθρώπων.
Τν παράσταση κλείνουν δύο γκρίζοι βράχοι μ πίπεδους ξστες κα ο
πιγραφές: «Η ΑΝΑΣΤΑΣΙΣ» κα «ΙΣ ΧΣ».
ραα παρατηρήθηκε, πς « σύνθεση τς εκόνας εναι βαθι
μελετημένη, κόμα κα στς μικρότερες λεπτομέρειές της. λα, π τ
σχμα τν βράχων στ δεύτερο πίπεδο ς κα τς ναλογίες τν
χρωμάτων, περιέχουν να βαθύτερο νόημα κα πακούουν σ’ να γενικ
σχέδιο. εκαστικ πεικόνιση το πόκρυφου κειμένου ποκτ
συμβολικ χαρακτήρα. Ταυτόχρονα, μως, δν χάνεται σχέση μ τ
συγκεκριμένα πεισόδια το κειμένου»
κόνες τς κρητικς τέχνης..., σ.327).

Μυστικς Κσμος τν Βυζαντινν Εκνων», Γκτσης Χρστος,
κδ. ποστολικς &ιακονας)
 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.